पुणे: शहरातील एका जोडप्यासाठी, नुकत्याच झालेल्या त्यांच्या मुलीचा जन्म आनंद आणि चिंता या दोन्ही गोष्टींनी भरलेला होता कारण 27 आठवडे आणि तीन दिवसात तिचे वजन फक्त 630 ग्रॅम होते. बाळ प्रत्येक श्वासोच्छवासासाठी लढत पोहोचले आणि त्याला तात्काळ इंट्यूबेशन, सर्फॅक्टंट थेरपी आणि प्रगत नवजात अतिदक्षता विभाग (NICU) समर्थन आवश्यक आहे, ज्यात एकूण पालकांच्या पोषणाचा समावेश आहे. लवकर असहिष्णुतेवर मात करून, आहार काळजीपूर्वक सुरू करण्यात आला आणि तिचा ऑस्टियोपेनिया (हाडांच्या ऊतींची स्थिती) आणि कावीळ वेळेवर पूरक आणि फोटोथेरपीद्वारे व्यवस्थापित करण्यात आली. प्रत्येक आव्हानातून, तिच्या आईची दैनिक कांगारू मदर केअर (KMC) पद्धत एक शक्तिशाली शक्ती बनली. 66 दिवसांनंतर, बाळ 1.66 किलोग्रॅम वजनाचे, स्वतंत्रपणे श्वास घेत, सामान्य मेंदूचे स्कॅन, श्रवण चाचण्या आणि डोळ्यांच्या तपासणीसह घरी गेले – तज्ञांची काळजी आणि पालकांच्या प्रेमामुळे हा चमत्कार शक्य झाला. वर्षाकाठी सर्वाधिक मुदतपूर्व प्रसूती झाल्यामुळे, भारतीय रुग्णालयांना नवजात बालकांची काळजी सुधारण्यासाठी दबाव आणला जात आहे. अर्भकांची काळजी जगण्यापासून सांत्वनदायक आणि आश्वासक पुराव्यावर आधारित वातावरण प्रदान करण्याकडे सरकली आहे. 17 नोव्हेंबर रोजी या जागतिक प्रीमॅच्युरिटी दिनानिमित्त, तज्ञ नवजात बालकांच्या योग्य काळजीवर भर देतात. डॉ. तुषार पारीख, मदरहूड हॉस्पिटल, खराडी येथील वरिष्ठ सल्लागार मिओनाटोलॉजिस्ट आणि बालरोगतज्ञ, ज्यांनी 630 ग्रॅम बाळावर उपचार केले, त्यांनी NICU मधील बाळांच्या वैयक्तिक विकासात्मक सहाय्यक काळजीच्या महत्त्वावर भर दिला. ते म्हणाले, “केएमसी बाळाच्या वाढीसाठी आणि विकासासाठी, बाळाचे तापमान सामान्य ठेवण्यासाठी आणि संसर्ग रोखण्यासाठी फायदेशीर म्हणून ओळखले जाते. मानवी दूध बँकेच्या सुविधेने मातांचे स्वतःचे दूध दिले पाहिजे आणि बाळ स्थिर झाल्यावर NICU काळजीमध्ये पालकांच्या सहभागासाठी तरतूद केली पाहिजे.” सूर्या मदर अँड चाइल्ड सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलचे सल्लागार, बालरोग आणि निओनॅटोलॉजी डॉ. जयंत खंदारे म्हणाले की, मुदतपूर्व जन्मामुळे हेमोडायनामिक अस्थिरता, फीड असहिष्णुता आणि हॉस्पिटलमध्ये संसर्ग होण्याचा धोका असतो, ज्यासाठी क्लिनिकल समस्यांचे निराकरण करण्यासाठी आणि बाळाला स्थिर करण्यासाठी तत्काळ क्लिनिकल मूल्यांकन आणि व्यवस्थापन आवश्यक आहे. ते पुढे म्हणाले, “गेल्याच आठवड्यात, आमच्या हॉस्पिटलमध्ये 32 आठवड्यांत एका 24 वर्षीय आईला उत्स्फूर्त प्रसूती झाली आणि तिने 1.6 किलो वजनाच्या कमी वजनाच्या बाळाला जन्म दिला. अर्भक अकाली आणि नाजूक असल्याने, आम्ही ताबडतोब बाळाला प्रीटर्म केअरसाठी एनआयसीयूमध्ये दाखल केले. आम्ही अहवाल देत आहोत. आता अधिक प्रीटरम ब्लड तपासणीची खात्री करणे आवश्यक आहे. आणि कोणतीही पॅथॉलॉजी वगळण्यासाठी डोळ्यांची तपासणी. तसेच, ‘क्लस्टर्ड केअरगिव्हिंग’, जेथे नियमित तपासणीसाठी दर 30 मिनिटांनी बाळाला त्रास देण्याऐवजी, तणाव कमी करण्यासाठी आणि झोपेच्या चक्रांचे संरक्षण करण्यासाठी ‘क्लस्टर’मध्ये काळजी कार्ये केली जातात, कारण सुधारित झोप थेट वजन वाढणे आणि मेंदूच्या विकासाशी संबंधित आहे.” जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आता ऑक्सिजन किंवा CPAP वर असलेल्या बाळांनाही पहिल्या 24 तासांच्या आत लवकर त्वचा-ते-त्वचा/KMC सल्ला देते, ज्यामुळे मृत्यू आणि संसर्ग लक्षणीयरीत्या कमी होतो, असे डॉ सुधीर माळवडे, बालरोगाचे प्राध्यापक आणि डॉ डी वाय पाटील मेडिकल कॉलेज आणि रिसर्च सेंटरचे ज्येष्ठ निओनॅटोलॉजिस्ट म्हणाले. ते पुढे म्हणाले, “अलीकडील संशोधन पुढे पुष्टी करते की KMC वजन वाढवणे, स्तनपान करणे आणि दीर्घकालीन न्यूरोडेव्हलपमेंट सुधारते. प्रत्येक मुदतपूर्व बाळाला त्यांच्या गरजेनुसार वैयक्तिक पोषण दिले पाहिजे. रुग्णालयांनी गर्भाची नक्कल करण्यासाठी प्रकाशाचे नियमन केले पाहिजे, सभोवतालचा आवाज राखला पाहिजे, हाताळणी कमी करण्यासाठी क्लस्टर केलेल्या काळजीचा सराव केला पाहिजे आणि शारीरिक वळणाचे समर्थन करण्यासाठी कंटेनमेंट पोझिशनिंगचा वापर केला पाहिजे. औषधोपचार, आहार आणि प्रक्रियेची वेळ बाळाच्या झोपेच्या चक्राशी जुळली पाहिजे.” “एनआयसीयूमध्ये, सेप्सिस रोखणे सर्वोपरि आहे. हँड-वॉश स्टेशनची विचारपूर्वक रचना, प्रभावी अँटीसेप्टिक्सची उपलब्धता आणि नवजात शिशु उपकरणांची बारकाईने साफसफाई करणे आवश्यक आहे. प्रीटरम अर्भकांच्या पाचही इंद्रियांचे संरक्षण करणे तितकेच महत्त्वाचे आहे,” डॉ उमेश वैद्य, एनआयसीयू हॉस्पिटलचे neonology विभाग प्रमुख आणि केईएम हॉस्पिटलचे सल्लागार म्हणाले. ते म्हणाले, “विकासात्मक सहाय्यक काळजीमध्ये मातृ आवाजाचा लवकर संपर्क, क्लस्टरिंग प्रक्रिया, तीव्र वास टाळणे, लवकर कोलोस्ट्रम आणि सौम्य ओरोमोटर उत्तेजना यांचा समावेश होतो., नवजात बालकांची काळजी केवळ रुग्णालयापुरती मर्यादित नसावी तर डिस्चार्ज झाल्यानंतरही ती घरीच सुरू ठेवली पाहिजे, असे डॉ अनिल खामकर, शैक्षणिक प्रमुख आणि नोबल रुग्णालयातील एनआयसीयूचे वरिष्ठ सल्लागार म्हणाले. ते म्हणाले, “प्रसूतीनंतर, मुदतपूर्व अर्भकांना नॉन-इनवेसिव्ह आणि सीपीएपी श्वासोच्छवासाचा आधार मिळाला पाहिजे, त्यानंतर आवश्यकतेनुसार लवकर बचाव सर्फॅक्टंट थेरपी केली पाहिजे. आक्रमक वायुवीजन आवश्यक असलेल्या प्रकरणांमध्ये, लवकर बाहेर काढणे आणि नॉन-इनवेसिव्ह सपोर्ट (INSURE पद्धत) मध्ये संक्रमण आवश्यक आहे. एकदा बाळ स्थिर आणि डिस्चार्ज झाल्यावर, एक संरचित फॉलो-अप प्रोग्राम आवश्यक आहे. यामध्ये डोळा आणि कान तपासणी, विकासात्मक टप्पे, टोन आणि आवश्यक असल्यास लवकर हस्तक्षेप यांचे मूल्यांकन समाविष्ट आहे. असा सतत पाठपुरावा केल्याने मुलाचा सर्वांगीण निरोगी विकास होतो.”
