पुणे: महाराष्ट्रातील बारावीच्या परीक्षा 10 फेब्रुवारीपासून सुरू होत असताना आणि सर्व बोर्डांच्या शालेय स्तरावरील परीक्षा जवळ आल्याने विद्यार्थ्यांनी चांगली तयारी करावी आणि भारावून जाऊ नये यासाठी शहरातील शाळांनी प्रयत्न सुरू केले आहेत.पुन्हा डिझाइन केलेले वेळापत्रक आणि समुपदेशन समर्थन आणि माइंडफुलनेस सत्रांसाठी लहान पुनरावृत्ती स्प्रिंट्सद्वारे शैक्षणिक तत्परतेसह मानसिक तंदुरुस्तीचा समतोल राखणे हे स्पष्ट फोकस आहे.
अनेक कनिष्ठ महाविद्यालये आणि शाळांमधील परीक्षेपूर्वीचे शेवटचे काही आठवडे आता केवळ मॅरेथॉन व्याख्यानांनी भरलेले नाहीत. अनेक संस्थांनी संरचित पुनरावृत्ती स्लॉट, शंका दूर करण्यासाठी वेळ तसेच विद्यार्थ्यांना न घाबरता प्रगतीचा मागोवा घेण्यास मदत करण्यासाठी लहान आणि वारंवार मूल्यमापन सुरू केले आहेत.ऑर्बिस स्कूल, केशवनगर येथील मानसशास्त्राच्या शिक्षिका प्राची गायकवाड म्हणाल्या, “बोर्डाच्या परीक्षा महत्त्वाच्या आहेत, पण आयुष्यातील प्रत्येक गोष्ट ठरवू नका. गुण हे केवळ बुद्धिमत्तेचे किंवा यशाचे मोजमाप नाही. कौशल्य, प्रयत्न आणि वृत्ती तितकीच महत्त्वाची आहे. विद्यार्थ्यांनी लक्षात ठेवावे की त्यांचे सर्वोत्तम करणे पुरेसे आहे.”बोर्डाच्या परीक्षा आव्हानात्मक होत्या, पण अभ्यास, विश्रांती आणि भावनिक आधार यांच्या योग्य समतोलाने ती हाताळली जाऊ शकते, असेही तिने सांगितले. “या काळात मानसिक आरोग्याची काळजी घेतल्याने विद्यार्थ्यांना शांत, आत्मविश्वास आणि लक्ष केंद्रित राहण्यास मदत होते. निरोगी मन चांगली कामगिरी आणि उज्वल भविष्याकडे घेऊन जाते,” गायकवाड पुढे म्हणाले.शिक्षकांनी सांगितले की, रॉट लर्निंगपासून संकल्पनांच्या स्पष्टतेकडे लक्ष केंद्रित केले आहे. कोथरूडच्या शाळेत विषय शिक्षक पहाटे-सकाळी वीज पुनरावृत्ती सत्र घेत आहेत. “विद्यार्थ्यांचे लक्ष ताणतणावात मर्यादित असते. लहान आणि केंद्रित सत्रे दीर्घ व्याख्यानांपेक्षा चांगले कार्य करतात,” राहुल देशपांडे, भौतिकशास्त्राचे शिक्षक म्हणाले. “आम्ही पीअर लर्निंगला देखील प्रोत्साहन देतो, जिथे चांगले तयार विद्यार्थी वर्गमित्रांना मदत करतात. यामुळे दोन्ही बाजूंनी आत्मविश्वास निर्माण होतो.“शाळा भावनिक तंदुरुस्तीबद्दल देखील लक्ष देतात आणि वैयक्तिक सत्रे ऑफर करण्यासाठी समुपदेशकांसोबत भागीदारी केली आहे. विद्या व्हॅली स्कूलच्या इयत्ता नववीच्या संयोजक कविता मारवाह म्हणाल्या, “तुमचे पाठ्यपुस्तक काळजीपूर्वक वाचा, मुख्य अटी आणि सूत्रे लक्षात घ्या, मनाचे नकाशे वापरा, लहान विश्रांती घ्या आणि स्मार्ट अभ्यास करा. घाबरू नका, शेवटच्या क्षणी गोंधळ टाळा आणि तुमची स्टेशनरी तयार ठेवा. हे परीक्षेदरम्यान शांत आणि आत्मविश्वासाने राहण्यास मदत करेल.“या बदलांमुळे मूर्त फरक झाल्याचे विद्यार्थ्यांनी सांगितले. हडपसरची बारावी सायन्सची विद्यार्थिनी आदिती पाटील म्हणाली की, मॉक टेस्ट आणि शंका-निवारण सत्रांमुळे तिला अधिक आत्मविश्वास वाटू लागला. “पूर्वी, परीक्षा भयानक वाटत होत्या कारण सर्व काही एका मोठ्या परीक्षेवर अवलंबून होते. आता, मला माहित आहे की मी आधीच लहान चाचण्यांमध्ये सराव करून कुठे उभी आहे,” ती म्हणाली.दरम्यान, लहान विद्यार्थ्यांसाठी परीक्षा कमी भयावह बनवण्याचा प्रयत्न शाळा करत आहेत. काहींनी अंतर्गत मूल्यमापनात अधिक अनुप्रयोग-आधारित प्रश्न आणि कमी स्मृती-आधारित प्रश्न समाविष्ट करण्यासाठी प्रश्नपत्रिका पुन्हा डिझाइन केल्या आहेत. “जेव्हा विद्यार्थ्यांना संकल्पना समजतात, तेव्हा ते तितकेसे घाबरत नाहीत. आम्ही परीक्षेबद्दल बोलताना ‘फायनल’ किंवा ‘करो किंवा मरो’ सारखी कठोर भाषा वापरणे देखील टाळतो,” असे स्नेहा कुलकर्णी, माध्यमिक शाळेतील शिक्षिका म्हणाल्या.पालकांचा सहभाग हे आणखी एक फोकस क्षेत्र आहे. अनेक शाळांनी परिक्षेच्या कालावधीत पालकांना पोषक वातावरण निर्माण करण्याचा सल्ला देण्यासाठी अभिमुखता सत्र आयोजित केले आहेत. दहावीच्या विद्यार्थ्याचे वडील विवेक शाह म्हणाले, “शांत घरे, शांत मन. आम्हाला गुणांची सतत आठवण करण्याऐवजी दिनचर्या, योग्य झोप आणि निरोगी जेवणावर लक्ष केंद्रित करण्यास सांगितले होते.”शैक्षणिक तज्ज्ञांनी सांगितले की, पुण्यातील स्पर्धात्मक शैक्षणिक वातावरण अनेकदा दबाव वाढवते, विशेषत: कोचिंग क्लासेस आणि अनेक परीक्षा समांतर चालतात. तथापि, कल्याणावर वाढणारा जोर हळूहळू सांस्कृतिक बदल दर्शवितो.
