यापूर्वी, महाराष्ट्रात घरपोच सेवा केवळ कर्करोगाच्या रुग्णांपुरती मर्यादित होती आणि काही जिल्ह्यांमध्ये उपलब्ध होती, परंतु यावेळी, सेवा राज्यभर सुरू केली जाईल. केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाने जारी केलेल्या नॅशनल प्रोग्रॅम फॉर पॅलिएटिव्ह केअर (NPPC) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार 2014 मध्ये महाराष्ट्रात राष्ट्रीय उपशामक काळजी कार्यक्रम (NPPC) सुरू करण्यात आला. अनेक राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांनी संरचित गृह-आधारित उपशामक सेवा देखील लागू केल्या आहेत.“राज्यात कर्करोग, हृदयविकार, मधुमेह, न्यूरोलॉजिकल रोग, श्वसनविकार आणि वृद्धापकाळाशी संबंधित आजारांचे प्रमाण वाढत आहे आणि अनेक रुग्णांना दीर्घकालीन उपचार आणि सतत काळजी घेणे आवश्यक आहे. या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश शारीरिक वेदना नियंत्रण, मानसिक-सामाजिक समर्थन, कौटुंबिक समुपदेशन, घरपोच सेवा प्रदान करणे हा आहे. याबाबत नुकताच शासन निर्णय (जीआर) जारी करण्यात आला. उमेश शिरोडकर, सहसंचालक, आरोग्य सेवा, महाराष्ट्र म्हणाले, “आम्ही प्रथम घरोघरी जाऊन उपशामक सेवेची गरज असलेल्या रुग्णांची ओळख पटवणार आहोत. हे सर्वेक्षण आशा कार्यकर्त्यांद्वारे केले जाईल, आणि त्यानंतर आरोग्य केंद्र स्तरावर समुदाय आरोग्य अधिकारी, जे बीएएमएस डॉक्टर किंवा प्रशिक्षित परिचारिका असतील. त्यानंतर, ANM आणि मुख्य वैद्यकीय अधिकारी म्हणून घरपोच आणि मुख्य वैद्यकीय अधिकारी म्हणून आवश्यक सेवा प्रदान करतील. उपशामक काळजी आवश्यक असलेल्या रुग्णाचे निकष केंद्र सरकारच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार परिभाषित केले आहेत. ही सुविधा पूर्णपणे मोफत उपलब्ध आहे.” उपशामक काळजीची गरज असलेल्या रुग्णांची ओळख पटवण्यासाठी सर्वेक्षण 21 फेब्रुवारीपर्यंत संपेल आणि त्यानंतर सार्वत्रिक उपशामक काळजी कार्यक्रम राज्यभर लागू केला जाईल.समुपदेशन आणि फिजिओथेरपीसह प्राथमिक उपशामक काळजीसाठी, प्रशिक्षित आरोग्य सेवा प्रदाते प्राथमिक आरोग्य केंद्रे, शहरी आरोग्य केंद्रे आणि आरोग्य विस्तार केंद्रांवर सेवा देऊ शकतात. ज्यांना उच्च स्तरावरील काळजीची गरज आहे त्यांना उपजिल्हा, जिल्हा आणि ग्रामीण रुग्णालयात पाठवले जाईल. जिल्हा रुग्णालयांमध्ये सुमारे 4 ते 6 खाटा पॅलिएटिव्ह केअरसाठी राखून ठेवल्या जातील, जिथे 24 तास नर्सिंग केअर, समुपदेशन, फिजिओथेरपी आणि अत्यावश्यक औषधे दिली जातील. जे रुग्ण प्रवास करू शकत नाहीत, त्यांच्यासाठी गृहभेटीही सुरू केल्या जातील.सेवांव्यतिरिक्त, मॉर्फिनसारखी प्रभावी वेदनाशामक औषधे थेट प्राथमिक आरोग्य केंद्रांवर उपलब्ध करून दिली जातील आणि प्रशिक्षित वैद्यकीय अधिकाऱ्यांनी लिहून दिली आहेत. यापूर्वी हे फक्त जिल्हा रुग्णालयात उपलब्ध होते. विशिष्ट रोगाचे निदान झाल्यापासून उपचाराच्या संपूर्ण कालावधीत उपशामक काळजी सेवा उपलब्ध करून दिली जाईल. नॅशनल हेल्थ मिशन वेबसाइटनुसार, भारत सरकारच्या पॅलिएटिव्ह केअरवरील तज्ञ गटाने नोव्हेंबर 2012 मध्ये ‘भारतातील उपशामक काळजीसाठी धोरणांचा प्रस्ताव’ अहवालात राष्ट्रीय उपशामक काळजी कार्यक्रम सुचवला. केरळ हे राज्य-स्तरीय उपशामक काळजी धोरण विकसित करणारे पहिले राज्य होते, ज्याने घर-आधारित काळजीवर जोर दिला. तमिळनाडू, तेलंगणा, कर्नाटक, लक्षद्वीप, राजस्थान, आसाम, दिल्ली/एनसीआर यांसारखी इतर अनेक राज्ये घरगुती उपशामक सेवा पुरवतात.
