गणेशखिंड येथील अधिसूचित जैवविविधता वारसा स्थळासह शहरातील नदी कॉरिडॉर आणि हिरव्या फुफ्फुसातील वनस्पती आणि प्राणी यांचे दस्तऐवजीकरण करण्यासाठी सुरू असलेल्या उपक्रमाचा एक भाग म्हणून नागरिकांच्या गटाने मॅपिंग व्यायाम आयोजित केला होता. पुणे रिव्हर रिव्हायव्हल (PRR) चे स्वयंसेवक अजय होमकर म्हणाले की या उपक्रमाचा उद्देश दीर्घकालीन पर्यावरणीय रेकॉर्ड तयार करणे आहे. “वनस्पति उद्यानात आणि नदीकाठी झाडे, पक्षी आणि इतर वन्यजीवांचे पद्धतशीरपणे दस्तऐवजीकरण करणे हे उद्दिष्ट आहे. या परिसंस्था अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेतल्यास, आम्ही त्यांच्या संरक्षणासाठी अधिक प्रभावीपणे समर्थन करू शकतो,” ते म्हणाले. डॉक्युमेंटेशन टीमला एक भरभराटीची पण गुंतागुंतीची इकोसिस्टम आली. शहरी परिसर असूनही, हा परिसर एव्हीफौनासाठी एक महत्त्वपूर्ण निवासस्थान आहे. प्लम-हेडेड पॅराकीट्स, स्पॉटेड घुबडे, राखाडी हॉर्नबिल्स आणि पाणपक्ष्यांच्या अनेक प्रजाती,जंगली-बदामाची झाडे बहरलेली आणि परिपक्व रिपेरियन झाडे लिआनास (वुडी क्लाइंबिंग वेल) मध्ये कोरलेली. तथापि, संघाला महत्त्वपूर्ण शारीरिक आव्हानांचा सामना करावा लागला. “दाट झाडी आणि घनदाट झाडे यामुळे काही पॅचमध्ये हालचाल करणे अवघड होते. शिवाय, अनेक झाडे आणि लिआना सध्या वसंत ऋतूपूर्वीच्या टप्प्यात आहेत, पाने गळत आहेत, ज्यामुळे प्रजातींची ओळख अधिक गुंतागुंतीची झाली,” होमकर यांनी नमूद केले. या कवायतीने शहरी दुर्लक्षाचा मोठा फटकाही उघड केला. स्वयंसेवकांनी नाल्यातून वाहणारे कच्चे सांडपाणी आणि प्लॅस्टिकच्या कचऱ्याचा लक्षणीय साठा पाहिला. “आम्ही प्लॅस्टिकच्या बाटल्या विद्युत प्रवाहाने वाहून नेल्या आणि नदीच्या झुडपात अडकलेल्या पाहिल्या. हे आमच्या नदी प्रणालीच्या सततच्या प्रदूषणाचे स्पष्ट निदर्शक आहे,” होमकर म्हणाले. दस्तऐवजीकरण सत्रानंतर, गटाने अडकलेले प्लास्टिक काढण्यासाठी लहान प्रमाणात स्वच्छता केली. गटाने जवळील सांडपाणी प्रक्रिया प्रकल्प (STP) च्या चालू बांधकामाबाबत देखील चिंता व्यक्त केली. दीर्घकाळापर्यंत नदीला मदत करण्याच्या उद्देशाने या वनस्पतीचा उद्देश असताना, सध्याच्या बांधकाम टप्प्यामुळे तात्काळ पर्यावरणीय नुकसान होत आहे. “जड यंत्रसामग्री आणि मोठ्या प्रमाणात खोदकामामुळे लहान झुडुपे आणि गवताळ प्रदेश नष्ट झाले आहेत. यामुळे या विशिष्ट हिरव्या आवरणावर अवलंबून असणारे पक्षी, कीटक आणि इतर जीवजंतूंचे सूक्ष्म निवासस्थान नष्ट झाले आहे,” होमकर पुढे म्हणाले.
